محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

190

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

برسو - [ به راء و سين مهملتين ، به وزن بدخو ] بمعنى بالا باشد ، چنان كه ابو شعيب صالح ابن محمد هروى گويد : شعر از فرو سو گنج و از برسو بهشت * سوزنى سيمين ميان هر دو خد « 21 » به تو - [ بكسر و فتح باء و ضم تاء ] در نسخهء ميرزا بمعنى دبهء روغن باشد و شيشهء گلاب « 1 » و قبه مانندى كه بر سر عصا و دستهء تازيانه و امثال آن نهند آمده . و نيز سنگ دراز كه به آن دارو كوبند و آن را بته نيز گويند و به عربى مقمع « 2 » خوانند و بمعنى قيف نيز آورده در فرهنگ كه از گلاب و عرق و غيرهما در شيشه كنند و [ بفتح با و تاء ] بمعنى جائى كه هميشه آفتاب بر آن تابد آورده . بوبو - [ باى دوم نيز تازى « 3 » ] هدهد باشد كه شانه سر نيز گويند « 4 » . و اين اسم نيز از آواز او مشتق است . مثالش سراج قمرى گويد « 5 » : بيت « 6 » بر شاخ ثناى تو اگر نيست نوازن * فرق سر او باد بده « 7 » شاخ چو بوبو و در فرهنگ [ بهر دو باى فارسى « 22 » ] آورده و گفته كه آواز هدهد را نيز پوپو گويند و به اين بيت نزارى متمسك شده : بيت وصال بلبل با گل هنوز نابوده * بخيره شور بر آورده شانه سر پوپو بيرو - [ به راى مهمله . به وزن زيلو ] كيسه باشد ، كذا فى التحفه . برنو - [ به راى مهمله و نون . به وزن بدخو ] ديباى « 8 » تنك باشد كه آن را برنون نيز گويند . و گذشت . باردو - [ به سكون و ضم راء و دال مهملتين ] آن چوبى كه در زير درخت ميوه‌دار گذارند تا از ثقل بار نشكند . مع الهاء بادافراه - [ بفتح دال و سكون فاء و راى مهمله « 9 » ] عقوبت و مكافات بد باشد « 10 » و اين ضد پاداشت است و آن را بادافره و بادفره و بادفراه « 11 » نيز گويند . مثالش حكيم انورى گويد : بيت « 6 » ز شير كين بستاند بشير شادروان * ز آب گرد بر آرد بباد بادافراه مثال دوم فخر الدين گرگانى گويد : بيت بآتشمان « 22 » چه « 12 » سوزد نه خدايست * كه آتش كار بادافره نمايست و امير معزى نيز فرمايد : بيت مخالفان ترا و موافقان ترا * زكين و مهر تو بادافره « 13 » است و پاداشست و بادآفراه نيز گويند [ كه الف دوم نيز ممدود ] باشد . چنان كه شاعر گويد : شعر « 6 » بجاى هر بهى پاداش نيكى * بجاى هر بدى باد آفراهى

--> ( 1 ) عبارت : « بمعنى دبهء روغن باشد و شيشهء گلاب » از « ن » است . ( 2 ) « س » : مقمح . ( 3 ) « س » : تارى . ( 4 ) جملهء كه « شانه‌سر نيز گويند » از « ب » است . ( 5 ) « س » : لويد ؛ « ن » : فرمايد . ( 6 ) اين كلمه از « ن » است . ( 7 ) « ن » « س » : يده . ( 8 ) « س » : دبياى . ( 9 ) جملهء « بفتح . . . » از « ب » است . ( 10 ) « س » : مكافات باشد : « ن » : مكافات باشد ببدى . ( متن از « ب » است ) . ( 11 ) در « س » : و « ن » « بادفراه » نيست و كلمهء اول نيز « بادافراه » آمده است . ( 12 ) « س » : جه . ( 13 ) « س » : بادافراه . ( 21 ) خد گونه . ( 22 ) يعنى : پوپو .